COVİD-19 SALGINI ve KISA ÇALIŞMA UYGULAMASI HAKKINDA
İLGİLİ MEVZUAT
1. 4447 Sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu
Kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği
Ek Madde 2 – (Ek: 15/5/2008-5763/18 md.; Değişik: 13/2/2011-6111/73 md.) Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltılması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulması hallerinde, işyerinde üç ayı aşmamak üzere kısa çalışma yapılabilir.
Bu Kanuna göre sigortalı sayılan kişileri hizmet akdine tabi olarak çalıştıran işveren, kısa çalışma talebini, derhal gerekçeleri ile birlikte Türkiye İş Kurumuna, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı sendikaya bir yazı ile bildirir. Talebin uygunluğunun belirlenmesine ilişkin usul ve esaslar, ilgili kurum ve kuruluşların da görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir.
Kısa çalışma halinde İşsizlik Sigortası Fonundan kısa çalışma ödeneği ödenir. İşçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için, hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi gerekir.
Günlük kısa çalışma ödeneği; sigortalının son oniki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının % 60’ıdır. Bu şekilde hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, 4857 sayılı Kanunun 39 uncu maddesine göre 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan aylık asgari ücretin brüt tutarının % 150’sini geçemez. Kısa çalışma ödeneğinden yararlananlara ait sigorta primlerinin aktarılması ve sağlık hizmetlerinin sunulmasına ilişkin işlemler 5510 sayılı Kanunda belirtilen esaslar çerçevesinde yürütülür. Kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemeler başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülür.
Zorlayıcı sebeplerle kısa çalışma yapılması halinde, kısa çalışma ödeneği ödemeleri 4857 sayılı Kanunun 24 üncü maddesinin (III) numaralı bendinde ve aynı Kanunun 40 ıncı maddesinde öngörülen bir haftalık süreden sonra başlar.
Bu maddede yer alan kısa çalışma ödeneğinin süresini altı aya kadar uzatmaya ve işsizlik ödeneğinden mahsup edilip edilmeyeceğini belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.(1) İşverenin hatalı bilgi ve belge vermesi nedeniyle yapılan fazla ödemeler, yasal faizi ile birlikte işverenden tahsil edilir.
4447 sayılı Kanuna aşağıdaki geçici madde eklenmiştir.
Geçici madde 23- 30/6/2020 tarihine kadar geçerli olmak üzere, yeni koronavirüs (Covid-19) kaynaklı zorlayıcı sebep gerekçesiyle yapılan kısa çalışma başvuruları için, ek 2 nci maddenin üçüncü fıkrasında işçinin kısa çalışma ödeneğine hak kazanabilmesi için öngörülen hizmet akdinin feshi hariç işsizlik sigortası hak etme koşullarını yerine getirmesi hükmü, kısa çalışma başlama tarihinden önceki son 60 gün hizmet akdine tabi olanlardan son üç yıl içinde 450 gün sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödenmiş olması şeklinde uygulanır. Bu koşulu taşımayanlar, kısa çalışma süresini geçmemek üzere son işsizlik ödeneği hak sahipliğinden kalan süre kadar kısa çalışma ödeneğinden yararlanmaya devam eder.
Bu madde kapsamında kısa çalışma uygulamasından yararlanabilmek için, işyerinde kısa çalışma uygulanan dönemde 4857 sayılı Kanunun 25 inci maddesinin birinci fıkrasının (II) numaralı bendinde yer alan sebepler hariç olmak kaydıyla işveren tarafından işçi çıkarılmaması gerekir. Bu madde kapsamında yapılan başvurular, başvuru tarihinden itibaren 60 gün içinde sonuçlandırılır.
Bu madde kapsamında yapılan başvuru tarihini 31/12/2020 tarihine kadar uzatmaya ve birinci fıkrada belirlenen günleri farklılaştırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir.
2. Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmelik
MADDE 3-Tanımlar
h) (Değişik:RG-9/11/2018-30590) Zorlayıcı sebep: İşverenin kendi sevk ve idaresinden kaynaklanmayan, önceden kestirilemeyen, bunun sonucu olarak bertaraf edilmesine imkân bulunmayan, geçici olarak çalışma süresinin azaltılması veya faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması ile sonuçlanan dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumları ya da deprem, yangın, su baskını, heyelan, salgın hastalık, seferberlik gibi durumları, … ifade eder.
Bildirim ve içeriği
MADDE 4 – (1) Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerinde kısa çalışma yapılmasını talep eden işveren, Kurum birimine, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı (Değişik ibare:RG-9/11/2018-30590) işçi sendikasına yazılı bildirimde bulunur.
(2) (Değişik:RG-9/11/2018-30590) İşveren bildiriminde;
a) Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerin işyerine etkilerini ve zorlayıcı sebebin ne olduğunu belirtmek,
b) İşyerinin unvanını, adresini, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasını, işyeri İŞKUR numarasını ve sosyal güvenlik işyeri sicil numarasını belirtmek,
c) Manyetik ve yazılı ortamda Kurumca belirlenen formatta hazırlanan kısa çalışma yaptırılacak işçilere ilişkin bilgileri içeren listeyi Kurum birimine teslim etmek,
zorundadır.
Kısa çalışma ödeneğinden yararlanma koşulları
MADDE 6 – (1) İşçinin kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmesi için;
a) İşverenin kısa çalışma talebinin (Mülga ibare:RG-9/11/2018-30590) (…) uygun bulunması,
b) İşçinin kısa çalışmanın başladığı tarihte, 4447 sayılı Kanunun 50 nci maddesine göre çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanmış olması,
gerekmektedir.
3. 4857 Sayılı İş Kanunu
İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı
Madde 24 - Süresi belirli olsun veya olmasın işçi, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:
………..
III. Zorlayıcı sebepler:
İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa
Yarım ücret
Madde 40 - 24 ve 25 inci maddelerin (III) numaralı bentlerinde gösterilen zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bu bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenir.
KISA ÇALIŞMANIN UYGULANMA ŞARTLARI
Kısa çalıştırmayı gerektiren bir olgu bulunmalıdır. Kısa çalışma uygulaması için nedenin ortaya çıkması yeterli olmamakta, ayrıca işverenin bu durumdan etkilenmesi gerekmektedir. Bu etkilenme işyerinde faaliyetin durdurulması yahut durmamakla birlikte işyerindeki çalışma süresinin önemli ölçüde azaltılması şeklinde olabilmektedir. Faaliyetin geçici olarak tamamen veya kısmen durdurulması süresi kanunda açıklanmamakla birlikte, yeni yönetmelikte bu sürenin süreklilik koşulu aranmaksızın en az 4 hafta ve en çok 3 aylık bir dönemi kapsadığı belirtilmiştir. Haftalık çalışma süresinin eskiye oranla önemli ölçüde azaltılması hali geçici olarak çalışma süresinin 1/3 oranında azaltılmasıdır (KÇY. 3/ç). Örneğin normal haftalık çalışma süresinin 45 saat olduğu bir işyerinde işçiler haftalık 30 saatten az çalıştırılmışsa artık o işyerinde önemli ölçüde az çalışma yapılmış sayılacak ve işveren kısa çalışma olanağına kavuşmuş olacaktır.
Burada değinilmesi gereken bir husus işverenin kısa çalışmaya geçtikten sonra mı Kuruma başvuru yapması gerektiği, yoksa önce Kuruma başvuru yapıp sonra kısa çalışmaya mı başlamak gerektiği hususudur. Uygulamada işverenin genel ekonomik krizin veya zorlayıcı nedenin türüne göre hemen kısa çalışma uygulamasına geçebileceğini düşünebiliriz. İşverenin bu yöndeki iradesini engelleyen yasal bir koşul bulunmamaktadır. Ancak kısa çalışmaya geçtikten sonra Kuruma başvurup başvurusu reddedilen bir işverenin işçileri, eskiye oranla daha az çalıştıklarından işverenin işi kabulde temerrüde düştüğü gerekçesiyle ödenmeyen veya eksik ödenen ücretleri talep edebileceklerdir.
İŞÇİNİN KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİNDEN YARARLANMA KOŞULU
İşçinin kısa çalışma ödeneği alabilmesi için işsizlik sigortasından yararlanabilme hakkının bulunması gerekmektedir. Buna göre, işçinin hizmet akdinin 60 gündür devam ediyor ve üç yıl içinde en az 450 gün işsizlik sigortası priminin ödenmiş olması gerekir. (4447 sk.m.50). Bu şartları karşılamak kaydıyla yabancı işçiler de kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilir.)
Bu koşulları taşımayan işçiler ise son işsizlik ödeneği hak sahipliğinden kalan süre kadar kısa çalışma ödeneği alabileceklerdir. Yararlanma süresi her halde işyerince belirlenen kısa çalışma süresi ile sınırlı olacaktır.
KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİNDEN NASIL YARARLANILACAK?
Bilgi için: https://www.iskur.gov.tr/isveren/kisa-calisma-odenegi
1. Kısa çalışma kapsamında işçilere kısa çalışma ödeneği ödenmesi, genel sağlık sigortası primleri ödenmesi hizmetleri sağlanmaktadır.
2. İşyerinde kısa çalışma uygulanabilmesi için İşverenin; genel ekonomik, sektörel, bölgesel kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerindeki çalışma süresinin önemli ölçüde azaldığı veya durduğu yönünde İŞKUR’a başvuruda bulunması ve İş Müfettişlerince yapılan uygunluk tespiti sonucu işyerinin bu durumlardan etkilendiğinin tespit edilmesi gerekmektedir.
3. İşçinin kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmesi için işyerinin kısa çalışma için uygun bulunması, İşçinin kısa çalışmanın başladığı tarihte, çalışma süreleri ve prim ödeme şartlarını sağlamış olması ve kısa çalışmaya katılacaklar listesinde işçinin bilgilerinin bulunması gerekmektedir.
4. İşverenler, genel ekonomik, sektörel, bölgesel kriz veya zorlayıcı sebeplerle Kısa Çalışma Talep Formunu ve kısa çalışma yaptırılacak işçilere ilişkin bilgileri içeren listeyi tanzim ederek kısa çalışma başvurusunda bulunulabilir. (Yukarıdaki İŞKUR linkinde mevcut)
5. Başvurular, işverenin bağlı bulunduğu il İŞKUR biriminin biriminin elektronik posta adresine, elektronik posta göndermek suretiyle yapılacaktır. Elektronik posta adreslerine http://www.iskur.gov.tr/ adresinden işveren sekmesi altında yer alan “Kısa Çalışma Ödeneği” sayfasından ulaşabilirsiniz.
6. İş müfettişlerince yapılacak inceleme sonucu uygunluk tespiti tamamlandıktan sonra, kısa çalışma uygulanacak işçi listesinin değiştirilmesine ve/veya işyerinde uygulanan kısa çalışma süresinin arttırılmasına yönelik işveren talepleri, yeni başvuru olarak değerlendirilir.
KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİ BAŞVURU FORMU İLE BİRLİKTE GÖNDERİLECEK BELGELER
1. Kısa Çalışma Uygulanacak İşçilerin Bilgilerini İçeren Liste
2. Kısa Çalışmanın Uygunluk Tespitine İlişkin Belgeler
- Çalışma süresinin azaltıldığını veya faaliyetin kısmen / tamamen durdurulduğunu ortaya koyan belgeler (örneğin: ücret bordroları, puantaj kayıtları, üretimin, hizmetin ve/veya ihracatın azaldığına, siparişlerin ve/veya sözleşmelerin iptal edildiğine dair vb. belgeler) ile
- Faaliyet durdurma kapsamında bir işyeri söz konusu ise, resmi makamlar tarafından faaliyeti durdurulan işyerleri kapsamında olunduğuna dair diğer belgeler
YENİ TİP KORONAVİRÜS (COVİD-19) ETKİLİ KISA ÇALIŞMA TALEBİNDE BULUNULMASI VE TALEBİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Koronavirüsten olumsuz etkilendiği gerekçesiyle kısa çalışma talep eden işveren; buna ilişkin kanıtlarla birlikte Kısa Çalışma Talep Formu ile kısa çalışma yaptırılacak işçilere ilişkin bilgileri içeren listeyi bağlı olduğu İŞKUR biriminin elektronik posta adresine, elektronik posta göndermek suretiyle kısa çalışmaya başvuru yapabilir.
Başvuruların kuruma gidilmeden de belge üzerinden hızlı bir şekilde sonuçlandırılabilmesi için koronavirüsten olumsuz etkilenildiğine dayanak teşkil eden belgelerin başvuruya eklenmesi önem taşımaktadır. Gerektiğinde işverenle irtibata geçilerek ilave belgeler talep edilebilecektir. İşverenlere başvurusunun alındığı yine aynı yolla en kısa sürede bildirilecek ve başvurular uygunluk tespiti amacıyla Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına gönderilecektir.
UYGUNLUK TESPİTİNE YÖNELİK GENEL BİLGİLER
Bakanlık Rehberlik ve Teftiş Başkanlığınca alınan kararlar uyarınca, Bakanlık İş Müfettişlerince İŞKUR Yönetim Kurulunca alınan Covid-19 Sebebiyle Yapılacak Kısa Çalışma Uygulaması Kararı uyarınca yapılacak uygunluk tespiti incelemelerinde aşağıdaki hususlar dikkate alınacaktır;
· Tüm incelemeler mahalline gidilmeksizin Rehberlik ve Teftiş Başkanlığında veya Grup Başkanlıklarında sadece ilgili başvuru evrakı ve ekleri üzerinden ve tespit tutanağı düzenlenmeksizin gerçekleştirilecektir.
· İnceleme sürecinde başvuru evraklarında eksiklik olduğunun değerlendirilmesi halinde, ivedilikle işverenler ile irtibata geçilerek, söz konusu eksik evrakların elektronik ortamda intikal ettirilmesi istenecek ve inceleme evrak bazında ivedilikle tamamlanacaktır.
· Cumhurbaşkanlığı, Bakanlıklar veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından faaliyeti durdurulan işyerleri ile ilgili olarak yapılan uygunluk tespiti incelemelerinde, işyerlerinin sadece bu kapsamda olup olmadığına ilişkin belgeler yeterli olacaktır. (Örneğin işletme ruhsatı)
· İşverenlerin yönetimsel kararları çerçevesinde faaliyeti durdurulan veya azaltılan işyerleri ile ilgili olarak yapılan uygunluk tespiti incelemelerinde ise, durumu ortaya koyacak ilgili belgeler yeterli olacaktır. (Örneğin yönetim kararı)
· Uygunluk tespitine ilişkin olarak İş Müfettişlerince rapor niteliğinde yazı düzenlenecektir. Söz konusu yazı ve ekleri, Kurumumuz İl Müdürlüklerine Kep adresi üzerinden elektronik ortamda gönderilecek olup ıslak imzalı hali ise işyerlerinin dosyasında muhafaza edilmek üzere bilahare gönderilecektir.
· Cumhurbaşkanlığı, Bakanlıklar veya ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından faaliyeti durdurulan işyerleri ile ilgili olarak yapılan uygunluk tespiti işlemi, Kanunda düzenlenen asgari ve azami süreler ile birlikte, idari tasarrufun süresi ile sınırlı olup idari tasarrufun sona ermesi ile kısa çalışma uygulaması da kendiliğinden sona ereceği dikkate alınmalıdır.
TALEBİN SONUÇLANMASI
İş Müfettişlerince yapılan uygunluk tespiti sonucu işverene, İŞKUR tarafından bildirilir. İşveren de durumu, işyerinde işçilerin görebileceği bir yerde ilan eder ve varsa toplu iş sözleşmesine taraf işçi sendikasına bildirir. İlan yoluyla işçilere duyuru yapılamadığı durumlarda, kısa çalışmaya tabi işçilere yazılı bildirim yapılır. Kısa çalışma talebi uygun bulunan işveren Kurumca bildirilen sürede Kısa Çalışma Bildirim Listesini güncelleyerek gönderir.
KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİ SÜRESİ, MİKTARI VE ÖDENMESİ
Günlük kısa çalışma ödeneği; sigortalının son oniki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının % 60’ıdır. Bu şekilde hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, aylık asgari ücretin brüt tutarının % 150’sini geçemez. (Bu kapsamda 1.752,40 TL ile 4.380,99 TL aralığında kısa çalışma ödeneği ödenebilmektedir.)
Kısa çalışma ödeneği, işyerinde uygulanan haftalık çalışma süresini tamamlayacak şekilde çalışılmayan süreler için, işçinin kendisine ve aylık olarak her ayın beşinde ödenir. Ödemeler PTT Bank aracılığı ile yapılmaktadır. Ödeme tarihini öne çekmeye Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanı yetkilidir.
Kısa çalışmanın günlük, haftalık veya aylık çalışma süresi içerisinde yapılacağı zaman aralığı işyerinin gelenekleri ve işin niteliği dikkate alınarak işverence belirlenir.
Kısa çalışma yapılan süreler için, kısa çalışmaya tabi tutulan işçiler adına SGK Aylık Prim ve Hizmet Belgesi ile eksik gün gerekçesi “18-Kısa Çalışma Ödeneği” olarak bildirilir.
Kısa çalışma ödeneğinin süresi üç ayı aşmamak kaydıyla kısa çalışma süresi kadardır.
Zorlayıcı sebeplerle işyerinde kısa çalışma yapılması halinde, ödemeler 4857 sayılı Kanunun 24’üncü maddesinin (III) numaralı bendinde ve 40 ıncı maddesinde öngörülen bir haftalık süreden sonra başlar. Bu bir haftalık süre içerisinde ücret ve prim yükümlülükleri işverene aittir.
Kısa çalışma yapan işçinin çalışılmayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günlerine ilişkin ücret ve kısa çalışma ödeneği miktarı, kısa çalışma yapılan süreyle orantılı olarak işveren ve Kurum tarafından ödenir.
KISA ÇALIŞMANIN ERKEN SONA ERMESİ
İşverenin, kısa çalışma uygulaması devam ederken, normal faaliyetine başlamaya karar vermesi halinde durumu Kurum birimine, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasına ve işçilere altı işgünü önce yazılı olarak bildirmesi zorunludur.
Bildirimde belirtilen tarih itibariyle kısa çalışma sona erer. Geç bildirimlere ilişkin oluşan yersiz ödemeler yasal faizi ile birlikte işverenden tahsil edilir.
KISA ÇALIŞMA YAPTIRILAN DÖNEMDE İŞÇİ ÇIKARTILMASI
4447 Sayılı Kanun’a eklenen geçici 23. Madde gereği, kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmek için işverenlerin kısa çalışma sürecinde İş Kanunu 25/II. maddede düzenlenen “Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri” dışında işçi çıkarmaması gerekmektedir. Bu nedenle kısa çalışmadan yararlanacak işverenlerin “29- İşveren tarafından işçinin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışı nedeni ile fesih “ kodu dışında bir sebeple işçi çıkarması halinde ödenekten yararlanmaları söz konusu olmayacak, Bu hususun sonradan tespiti halinde yapılan ödemeler faizi ile birlikte işverenden geri alınacaktır.
İŞVERENİN KAYIT TUTMA ZORUNLULUĞU
Kısa çalışma yapan işveren, işçilerin çalışma sürelerine ilişkin kayıtları tutmak ve istenilmesi halinde ibraz etmek zorundadır
Faydalı Linkler:
1-İşsizlik Sigortası Kanunu
https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.4447.pdf
2-Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmelik
https://www.mevzuat.gov.tr/Metin.Aspx?MevzuatKod=7.5.14960&MevzuatIliski=0&sourceXmlSearch=
3- İŞKUR Kısa Çalışma Ödeneği Bilgilendirme Sayfası
https://www.iskur.gov.tr/isveren/kisa-calisma-odenegi/genel-bilgiler/
4-İŞKUR Sıkça Sorulan Sorular
https://www.iskur.gov.tr/isveren/kisa-calisma-odenegi/sikca-sorulan-sorular/
5-Kısa Çalışma Ödeneği Başvurusu İçin Gerekli Belgeler